Alkoholizm nie jest chorobą jednego człowieka, lecz całego systemu w którym ten człowiek funkcjonuje, czyli rodziny. Mówi się również, że uzależnienie rodzica ma destrukcyjny wpływ na funkcjonowanie jego dziecka. Niestety, jest to prawda.

Dziecko dorastające w rodzinie z problemem alkoholowym doświadcza urazów i wydarzeń traumatycznych, które bardzo często mają charakter chroniczny, czyli powtarzają się i potrafią trwać przez wiele lat. Mogą to być między innymi: przemoc, zaniedbanie fizyczne i psychiczne, przemoc seksualna, niekonsekwencja w wychowaniu ale też nadopiekuńczość, zaburzone więzi, tzw. zimny chów, dystans, wrogość w relacji z dzieckiem lub pomiędzy rodzicami, czy brak zainteresowaniaze strony rodzica. Dziecko uzależnionych rodziców trwa w ciągłej niepewności,doświadcza nieprzewidywalności wydarzeń, braku stabilności i porządku życiowego co w rezultacie prowadzi do poczucia braku kontroli nad swoim życiem.

W związku z sytuacjami i emocjami jakich doświadcza dziecko, uczy się ono funkcjonowania w trzech „bezpiecznych” dla siebie zasadach: "nie czuj" – bo uczucia jakich doświadczasz są zbyt bolesne, "nie ufaj"- bo obietnice składane przez innych są niedotrzymywane, "nie mów"- to co się dzieje w domu, ma zostać w domu, nie wolno mówić o tym, że rodzic pije, nie wolno mówić o tym co czujesz i co myślisz.

Takie funkcjonowanie nie tylko sprawia, że dziecko zaczyna być zamknięte wobec otoczenia i przestaje wierzyć w siebie ale również zaburza komunikacje w rodzinie i poza nią. Tego typu traumatyczne przeżycia w dzieciństwie kształtują osobowość, stosunek do siebie i innych oraz wizje świata i otaczającej dziecko rzeczywistości.

Nie każmy dziecku być aktorem
Nie każmy dziecku być aktorem

Nie każmy dziecku być aktorem

Mówi się, że dzieci funkcjonujące w rodzinie z problemem alkoholowym odgrywają role, które mają na celu bycie odpowiedzią na to co się dzieję w rodzinie i próbą utrzymania w równowadze całego rodzinnego „systemu”. Można wyróżnić cztery podstawowe role:

  • Rola „Bohatera” – najczęściej przyjmuje je najstarsze dziecko w rodzinie. „Bohater” czuje się odpowiedzialny za swoją rodzinę, dba o rodzeństwo i porządek w domu, stara się odnosić sukcesy i nie sprawiać kłopotów, często poświęca się rezygnując z własnych potrzeb. Jest bardzo dobrym uczniem, zależy mu na tym aby osiągać jak najlepsze wyniki, perfekcjonista, który nie pozwala sobie na błędy. „Bohater” jest powściągliwy w okazywaniu emocji, stara się tłumić złość, ma poczucie winy i czuje wstyd za sytuacje w rodzinie.
  • Rola „Maskotki” – przyjmowana najczęściej przez najmłodsze dziecko. „Maskotka” dba o dobry i optymistyczny nastrój całej rodziny, wciąż żartuje, wygłupia się i stara się rozśmieszyć. Na pozór z lekkością traktuje wszystkie trudne sytuacje, jest zawsze roześmiany i wesoły. W rzeczywistości „Maskotka” ma w sobie pełno lęku, niepewności i smutku. Ma niskie poczucie własnej wartości i unika bliskości .
  • Rola „Czarnej owcy i kozła ofiarnego” – zostaje nim najczęściej drugie dziecko w rodzinie. Sprawia duże kłopoty wychowawcze, swym zachowaniem odwraca uwagę od głównego rodzinnego problemu – pijącego rodzica. Brak mu motywacji do podejmowania jakichkolwiek działań jak nauka czy praca. Nawiązuje powierzchowne kontakty z innymi ludźmi, często zachowuje się agresywnie i prowokacyjnie, wyładowując w ten sposób złość, którą czuje w stosunku do rodziców.
  • Rola „Dziecka niewidzialnego” – Jest wycofane, nieufne, izoluje się od innych, często uciekając w samotność, w świat fantazji, telewizji, muzyki. Postrzegane jest przez innych jako dziwne i „niewidzialne”. Nie wierzy we własne możliwości, czuje się samotne, przerażone, smutne i bezradne.

Czasami dziecko podejmuje więcej niż jedną rolę, może być to zależne od sytuacji w jakiej się obecnie znajduje. Wynika to z chęci spełnienia oczekiwań, jakie stawia mu rodzina.

Dotychczasowe badania naukowe wskazują na to, że dzieci wychowywane w rodzinach alkoholowych są bardziej narażone na traumatyczne doświadczenia niż dzieci z rodzin, w których nie ma problemu z uzależnieniem.

Czym jest trauma i jakie są jej konsekwencje dla dziecka?
Czym jest trauma i jakie są jej konsekwencje dla dziecka?

Czym jest trauma i jakie są jej konsekwencje dla dziecka?

Trauma to inaczej uraz psychiczny, który jest trwałą zmianą w psychice, spowodowaną silnym doświadczeniem stresowym. Niewątpliwie takim doświadczeniem jest dorastanie w rodzinie, w której jest uzależnienie. Konsekwencje doświadczania traumy mogą mieć charakter krótkofalowy i długofalowy. Konsekwencje krótkofalowe dotyczą występowania zaburzeń u dzieci alkoholików na etapie ich dorastania. Badania wykazują, że u dzieci tych częściej występują problemy społeczne i interpersonalne, trudności szkolne, zaburzenia zachowania, podatność na uzależnienia i zachowania przestępcze oraz neuropsychologiczne deficyty takie jak zaburzenia pamięci, uwagi i procesów językowych. Konsekwencje długofalowe traumy doświadczanej przez dzieci alkoholików, dotyczą już ich funkcjonowania na etapie dorosłości.

Objawy funkcjonowania dorosłych dzieci alkoholików są porównywane do objawów osób z zespołem stresu pourazowego, a dotyczy to podobnej reakcji na silny i długotrwały stres, przy czym u osób z DDA objawia się ona najczęściej izolowaniem się, doświadczaniem lęków, napadami wściekłości, zaburzeniami snu z koszmarami, poczuciem winy, natrętnymi myślami i depresją.

Dzieci dorastające w rodzinie z problemem uzależnienia, niosą ze sobą bagaż doświadczeń, często bardzo trudnych i traumatycznych. Jednak zarówno życie jak i badania pokazują, że wiele z nich potrafi zbudować odporność na traumę, której doświadczyli i dzięki temu, odnosić sukcesy i mieć szczęśliwe dorosłe życie.

Autor: Certyfikowana Terapeutka Leczenia Uzależnień Wiktoria Lubańska – Brysiak

2 Responses

  1. Super artykuł. Doskonale to rozumiem bo w dzieciństwie odbyłam wszystkie te rolę. To cud że po takich traumach jestem psychicznie zdrowa że to wszystko przeżyłam. Ale warto to wszystko przerobić i przytulić to swoje wewnętrzne dziecko i poczuć się dorosłą osoba i wolna która ma prawo do błędów mówieniu o swoich odczuciach i zaakceptowaniu siebie takim jakim się jest.

Zostaw komentarz

Your email address will not be published. Required fields are marked *