Statystyki policyjne pokazują zjawisko jednoznacznie: w Polsce co roku rejestruje się około 90 tys. osób podejrzanych o przemoc domową. Około 60% sprawców dokonuje aktów przemocy będąc pod wpływem alkoholu. Z tego 95% sprawców przemocy to mężczyźni, a 74% ofiar to kobiety. Dane dotyczą lat 2015-2018 i dotyczą tylko spraw zgłoszonych na policję[1]. Szacuje się, że w skali kraju drugie tyle aktów przemocy pozostaje w ukryciu.

Autor: Katarzyna Tuszyńska-Niezgoda

Tak duża skala zjawiska oraz widoczny wpływ picia alkoholu na stosowanie przemocy jest od lat przedmiotem badań naukowców. Jak wiadomo bowiem alkohol jest substancją psychoaktywną i toksyczną. W sferze neurobiologicznej odkryto, że używany sporadycznie stymuluje układ nagrody odpowiedzialny za wydzielanie „hormonów szczęścia” (głównie dopaminy i serotoniny) co powoduje, że ludzie czują się rozluźnieni, pewniejsi siebie, otwarci ale też bardziej skłonni do podejmowania ryzyka oraz łamania zasad współżycia społecznego.

Natomiast alkohol stosowany regularnie, w dużych dawkach i przez długi czas staje się depresantem, czyli zaburza działanie układu nagrody. Osoba uzależniona odczuwa więc wahania nastroju i silne negatywne emocje: smutek, lęk i złość gdyż dochodzi do zwiększonej produkcji kortyzolu (czyli hormonu stresu) przez nadnercza spowodowane uszkodzeniem wątroby.[2][3]

Jednocześnie alkohol upośledza działanie zmysłów: na przykład ostrości widzenia. Wpływa na obniżenie trafności reakcji, zaburza pamięć krótkotrwałą oraz zdolność odkodowywania nowych informacji.

U osób pijących alkohol w dużych dawkach, w czasie spożycia, może wystąpić palimpsest, czyli okres w którym osoba pijana, sprawia wrażenie świadomej i czujnej ale doznaje częściowego lub całkowitego zaniku pamięci.[4] Będąc w takim stanie osoba uzależniona może stać się ofiarą pobicia lub kradzieży co powoduje pojawianie się stanów lękowych i w przyszłości, będąc pod wpływem alkoholu, błędną interpretację działania innych osób jako zagrażającą.

Rodzinny temat tabu

To wszystko powoduje, że osoba uzależniona, będąca pod wpływem alkoholu nie radzi sobie ze wzrostem napięcia emocjonalnego i frustracji. Dąży do rozładowania ich, często w sposób agresywny. Miejscem gdzie, jak jej się wydaje może tego dokonać bez negatywnych konsekwencji dla niej samej, jest często dom.

W rodzinach, w których występuje problem alkoholowy picie jest często tematem tabu. Członkowie rodzin nie mówią o tym co się dzieje w domu i izolują się od społeczeństwa. Nie są w stanie same poradzić sobie z sytuacją, dokonują nieudanych prób powstrzymania zachowania alkoholika i nie szukają pomocy na zewnątrz, co tylko wzmaga u niego poczucie bezkarności. Na tym tle dochodzi do aktów przemocy.

Niektóre osoby stają się agresorami tylko pod wpływem alkoholu. Inne zaś są skłonne do stosowania przemocy również na trzeźwo. W tych przypadkach możemy mieć do czynienia z osobami cierpiącymi na zaburzenia osobowości typu osobowości paranoicznej, antyspołecznej w tym bierno-agresywnej lub sadystycznej.[5]

Czym jest przemoc domowa?
Czym jest przemoc domowa?

Czym jest przemoc domowa?

Najprostsza definicja przemocy w rodzinie, czy też jak zwykło się mówić - przemocy domowej, to  „zamierzone i wykorzystujące przewagę sił działanie przeciw członkowi rodziny, naruszające prawa i dobra osobiste, powodujące cierpienie i szkody.”[6]

Wyróżniamy cztery rodzaje przemocy:

  • fizyczną (naruszenie nietykalności fizycznej) , do której zaliczmy wszystkie zachowania mające na celu uszkodzenie ciała lub wywołanie bólu np. bicie, popychanie, ciągnięcie za włosy, przypalanie czy duszenie,
  • psychiczną (naruszenie godności osobistej) polegającą na przykład na wyśmiewaniu, poniżaniu, odmawianiu uczuć, zastraszaniu, krzyczeniu czy ujawnianiu sekretów,
  • seksualną (naruszenie intymności), czyli wymuszanie współżycia bez zgody drugiej osoby i w sposób, którego ta osoba nie akceptuje,
  • ekonomiczną (naruszenie własności) polegającą na zabieraniu czy ograniczaniu środków do życia czy przymuszaniu do rezygnacji z pracy zawodowej czy nauki.

W przemocy, która najczęściej występuje cyklicznie, wyodrębniono następujące fazy:

  • narastanie napięcia i kumulacja negatywnych emocji o wysokim natężeniu. W związku pojawia się więcej konfliktów wywołanych błahymi powodami. Partner jest drażliwy, sprawia wrażenie jakby nie panował nad gniewem, częściej sięga po substancje psychoaktywne. Partnerka zaś przeprasza i stara się załagodzić sytuacje, zrobić wszystko zgodnie z żądaniami partnera ale nigdy mu nie dogodzi.
  • faza ostrej (gorącej) przemocy. W tej fazie partner odczuwa nieznośną kulminację napięcia i błaha przyczyna może spowodować wybuch. Partner jest agresywny i dochodzi do przemocy fizycznej oraz psychicznej. Partnerka często bierze na siebie winę za jego zachowanie, że nie sprostała jego oczekiwaniom.
  • faza „miesiąca miodowego”. Partner, który rozładował swoje emocje zaczyna przepraszać i okazywać żal za to co zrobił. Okazuje zainteresowanie partnerką, czułość i miłość. Ta faza wywiera bardzo silny wpływ na partnerkę. Ma ona silną nadzieję, że partner się zmienił i już nie będzie agresywny. Dlatego nie zgłasza jego zachowania na policję, nie idzie na obdukcję i pozostaje w związku.

Z informacji publikowanych przez Niebieską linię wiemy, że cykl przemocy z czasem niestety zaczyna powtarzać się coraz częściej, a okresy „miesiąca miodowego” stają się coraz krótsze.[7]

Zaburzenia psychiczne powodowane przez alkohol

Nie należy też zapominać o tym, że spożywanie alkoholu powoduje poważne zaburzenia psychiczne. Niektóre z nich są wprost powiązane ze skłonnością do stosowania agresji czy przemocy. Do takich należą:

  • paranoja alkoholowa zwana też zespołem Otella. Chory nabiera podejrzeń co do wierności swojego partnera i wyciąga błędne, daleko idące wnioski na podstawie niewinnych przesłanek. Zaczyna kontrolować i śledzić partnera aby znaleźć dowody rzekomej zdrady. Z czasem alkoholik nabiera przekonania, że bliska osoba zawiera zmowę przeciwko niemu. To przeświadczenie powoduje, że dokonuje napaści aby obronić się przed domniemanym zagrożeniem.
  • majaczenie alkoholowe ze współwystępującymi omami słuchowymi lub urojeniami prześladowczymi (halucynoza alkoholowa). Występują w okresie 3 dni po odstawieniu lub zaniżeniu dawki alkoholu. Omamy słuchowe dotyczą często gróźb skierowanych pod adresem chorego czy jego rodziny a także nakazów. Chory może podjąć działania aby się bronić.[8]
Zaburzenia psychiczne powodowane przez alkohol
Zaburzenia psychiczne powodowane przez alkohol

Co ciekawe, agresja nie pojawia się wyłącznie w trakcie nadużywania alkoholu.  Po zaprzestaniu picia, również może dojść do aktów przemocy. Osoby z krótkim stażem abstynencji nadal odczuwają wahania nastroju, często nie potrafią radzić sobie z głodem alkoholowym i doznają narastających emocji: frustracji i złości co prowadzi do agresywnego zachowania, często wobec bliskich lub powrotu do picia, co prowadzi do kolejnych cyklów przemocy.

Bardzo ważne!

Jeśli osoba uzależniona, stosuje przemoc jest to wskazanie do natychmiastowego zaprzestania picia i skorzystania z terapii leczenia uzależnień. Często jest to punkt zwrotny i rzeczywiście alkoholicy sami lub za namową czy ze względu na ultimatum postawione przez rodzinę, rozpoczynają leczenie. W trakcie terapii uczą się rozpoznawania objawów głodu alkoholowego i emocji, a także sposobów konstruktywnego radzenia sobie z nimi.

Jeśli alkoholicy nadal stosują przemoc i nie podejmują leczenia, rodzina może interweniować:

  • na policji, wszcząć procedurę „Niebieska Karta”,
  • w Gminnej/Miejskiej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych celem rozpoczęcia działań mających na celu uzyskanie sądowego zobowiązania do leczenia.

Osoby doznające przemocy mogą skorzystać z Ogólnopolskiego Pogotowia dla Ofiar Przemocy w Rodzinie „Niebieska Linia” pod numerem telefonu 800 12 00 02.

Akty przemocy dokonane pod wpływem alkoholu nie zwalniają od odpowiedzialności karnej i osoba stosująca przemoc jest w pełni odpowiedzialna za swoje zachowanie.

Autor: Katarzyna Tuszyńska-Niezgoda

[1] http://statystyka.policja.pl/st/wybrane-statystyki/przemoc-w-rodzinie/50863,Przemoc-w-rodzinie.html
[2] M. E.P. Seligman „Psychopatologia” Zysk, Warszawa 2003, str. 633-637
[3] Red. naukowa A. Mosiołek „Uzależnienia w ujęciu interdyscyplinarnym” Prawo Medyczne, Warszawa 2017 str. 126-128
[4] H.I. Kaplan „Psychiatria kliniczna” Urban & partner, Wrocław 2004, str. 88
[5] j.w. str. 289-314
[6] L.Tomaszewska „Przemoc wobec kobiet w rodzinie” Centrum Praw Kobiet, Warszawa 2007, str. 23
[7] http://www.niebieskalinia.info/index.php/przemoc-w-rodzinie/30-cykle-przemocy-w-rodzinie
[8] Red. naukowa A. Mosiołek „Uzależnienia w ujęciu interdyscyplinarnym” Prawo Medyczne, Warszawa 2017 str. 22-24

Zostaw komentarz

Your email address will not be published. Required fields are marked *