Ustalanie sobie, a często także i innym bardzo wysokich standardów funkcjonowania w wielu obszarach życia i dążenie do subiektywnego ideału to perfekcjonizm.

Ten schemat myślenia i zachowania charakteryzuje się najczęściej:

  • poczuciem ciągłego niezadowolenia z osiągniętych przez siebie rezultatów czy z wykonanego zadania,
  • nadmiernym krytycyzmem wobec siebie,
  • porównywaniem się z innymi,
  • dążeniem do osiągnięcia ideału „we wszystkim”,
  • trudnościami w podjęciu decyzji, bo trzeba dokonać najlepszego wyboru,
  • precyzją, dokładnością, drobiazgowością, pedantyzmem w działaniu,
  • brakiem wiary w pochwały czy komplementy usłyszane od innych na swój temat,
  • myśleniem „wszystko albo nic”.

Nikt nie rodzi się perfekcjonistą, takiego schematu zachowania uczymy się najczęściej w dzieciństwie.

Jeżeli od małego byliśmy krytykowani przez bliskich czy porównywani z innymi, jeżeli słyszeliśmy „no tak, umiesz myć ząbki ale Marysia to myje sama ząbki i jeszcze młodszemu bratu” albo „dostałeś szóstkę ale zobacz ile czasu zajęło ci nauczenie się tego” to nabieramy przekonania, że wszystko co robimy można zrobić jeszcze lepiej.

Czyli nawiązując do tytułowej poprzeczki do przeskoczenia – przygotowujemy się, zbieramy siły, umiejętności, przeskakujemy ale zaraz potem okazuje się, że ta wysokość jest niewystarczająca, musimy skakać wyżej.

W dzieciństwie poprzeczkę podnosili nam bliscy, z czasem to my sami zaczęliśmy ją sobie umieszczać coraz wyżej.

Perfekcjonista z reguły nie ma określonych kryteriów co to znaczy zrobić coś idealnie, nawet nie umie ocenić czy zrobił coś dobrze. Nawet jeśli ustali sobie jakieś wymagania to zaraz okazuje się, że stwierdzi, że można to zrobić jeszcze lepiej, szybciej, dokładniej.

Perfekcjonizm może być wyczerpujący ze względu na brak perspektywy końca działania a przez to zniechęcać do jego rozpoczęcia prowadząc do prokrastynacji. Może wywoływać złość na siebie, frustrację, lęk przed oceną. Wpływa negatywnie na poczucie własnej wartości - „ja wszystko robię źle” i może prowadzić do depresji. Jeśli perfekcjonizm dotyczy własnego wyglądu może przejawiać się nierealistycznym postrzeganiem własnego ciała i przyczynić się do rozwoju zaburzeń odżywiania.

Praca terapeutyczna z perfekcjonistą opiera się głównie na:

  • zmianą myślenia „najlepiej jak można” na „wystarczająco dobrze”
  • ustaleniu i urealnieniu kryteriów,
  • przezwyciężeniu lęku przed „niedoskonałością” i oceną
  • zobaczeniu i docenieniu swoich osiągnięć,
  • ustaleniu celów i obszarów, w których perfekcjonizm może być zasobem i mocną stroną

Zrozumienie i zmiana swojego schematu myślenia i zachowania podczas terapii daje pacjentom olbrzymią ulgę emocjonalną