Powiedzmy to jeszcze raz i powtarzajmy głośno w nieskończoność: spożywanie przez kobietę alkoholu w JAKIEJKOLWIEK ILOŚCI w okresie ciąży, wiąże się z możliwością pojawienia się zagrożeń nie tylko dla zdrowia dziecka, ale także dla jego życia.

 Jednym z zagrożeń jest występowanie Alkoholowego Zespołu Płodowego (ang. FAS), określającego zespół różnorodnych wrodzonych wad psychicznych i fizycznych u dzieci, których matki spożywały alkohol w trakcie ciąży.

Naukowcy są zgodni, że bez względu na wypitą ilość alkoholu przez matkę w okresie ciąży, może on doprowadzić do nieodwracalnych zaburzeń, szczególnie w obrębie układu nerwowego oraz zahamowania prawidłowego rozwoju dziecka, charakterystycznych dla poszczególnego okresu prenatalnego

Alkohol jest substancją toksyczną. Przedostaje się on poprzez łożysko do organizmu płodu. Za pomocą łożyska zarodek pobiera z krwi matki substancje potrzebne do jego rozwoju, tj. tlen i pokarm, jednak do płodu mogą przeniknąć także zagrażające dla rozwoju i życia dziecka składniki takie jak alkohol.

Wyniki badań są przerażające! Magdalena Ślósarska w „Alkoholu i nauce” (nr 5/2000), tak pisze o Alkoholowym Zespole Płodowym: „Badania nad spożywaniem alkoholu przez kobiety ciężarne wykazały, że po upływie 40-60 min. od spożycia przez matkę alkoholu, stężenie w krwiobiegu płodu będzie równe stężeniu alkoholu we krwi matki. U kobiet, które piją alkohol w okresie ciąży, spotykane są znacznie częściej porody przedwczesne oraz poronienia samoistne. U noworodków matek pijących podczas ciąży, obserwowano bezpośrednio po urodzeniu, obecność objawów zespołu abstynencyjnego (drżenia, wzmożone napięcie mięśniowe, osłabienie, zaburzenia snu, płaczliwość, trudności w ssaniu itp.)”


Jak rozpoznać FAS u dziecka?

Nie jest to trudne. Zdiagnozować FAS można dzięki rozpoznaniu czterech bardzo charakterystycznych objawów:

  • zaburzeń rozwojowych w obrębie twarzy (krótkie szpary powiekowe, szeroko rozstawione oczy, wąska górna warga, krótki zadarty nos, nisko osadzone uszy, wydłużona i spłaszczona środkowa część twarzy ze spłyconą rynienką nosową)
  • nieprawidłowości w rozwoju fizycznym organizmu (zahamowanie wzrostu w okresie przed i/lub poporodowym, niska masa urodzeniowa, wady serca, deformacje stawów)
  • zaburzenia w pracy układu nerwowego (zaburzenia małej i dużej motoryki, zaburzenia koordynacji wzrokowo-ruchowej, zaburzenia sensoryczne, zaburzenia równowagi, możliwe opóźnienie rozwoju, dysfunkcjonalne zachowania, trudności z uczeniem się, zaburzenia mowy)
  • potwierdzenia faktu spożywania przez matkę alkoholu w trakcie ciąży.

Pełnoobjawowy zespół FAS występuje jedynie u około 10% spośród wszystkich osób, u których diagnozuje się zaburzenia wynikające ze spożywania alkoholu przez matkę w okresie płodowym. Pozostałe przypadki podzielić można na cztery grupy:

  • Alkoholowy Efekt Płodowy (FAE), w którego przebiegu nie występują charakterystyczne dla FAS cechy fizyczne
  • Częściowy Zespół Alkoholowy Płodu (pFAS), diagnozowany u osób z problemami wynikającymi z uszkodzenia centralnego układu nerwowego, takimi jak problemy z nauką, koncentracją, nadpobudliwość lub agresywne zachowanie
  • Poalkoholowy Defekt Urodzeniowy (ARBD) – dotyczy osób, u których występują fizyczne anomalie, takie jak uszkodzenia w budowie serca, szkieletu oraz wynikające z nich upośledzenia sprawności motorycznej
  • Poalkoholowe Zaburzenia Układu Nerwowego (ARND), diagnozowany u osób z objawami zaburzeń neurologicznych, wynikających z uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego (Marek Banach: Alkoholowy Zespół Płodu. Teoria, Diagnostyka, Praktyka.. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2011) .

Powyższym jednostką nadano wspólną nazwę – Spektrum Płodowych Zaburzeń Alkoholowych – FASD (Fetal Alcohol Spectrum Disorder).


Jak złagodzić objawy FASD?

Pomimo, iż zespół FASD nie jest uleczalny, można łagodzić jego objawy. W tym celu należy poddać dziecko interdyscyplinarnej rehabilitacji, najlepiej od pierwszych dni jego życia. Oprócz zespołu specjalistów istotną rolę odgrywają tu rodzice, którzy przede wszystkim powinni wykazać się cierpliwością, troskliwością oraz ogromną uwagą na potrzeby dziecka. Podwaliną do tego wszystkiego powinno być zbudowane poczucie bezpieczeństwa w domu, dlatego tak istotna staje się abstynencja od alkoholu i wszystkich środków psychoaktywnych. Gdy ten podstawowy warunek nie zostanie spełniony, nie można mówić o realizowaniu pozostałych potrzeb.

 Czynnikami, które sprzyjają rozwojowi dziecka z zespołem FASD są:

  • szybka diagnoza
  • szybkie rozpoczęcie terapii interdyscyplinarnej
  • poczucie bezpieczeństwa budowane w domu
  • brak przemocy w domu
  • stałość i przewidywalność środowiska w którym dziecko przebywa.

Rozwój dziecka z syndromem FASD

Na różnych etapach rozwoju dziecka może się on inaczej objawiać. W okresie niemowlęcym widoczna jest wzmożona nerwowość i drażliwość. Mogą pojawić się problemy ze ssaniem, a co za tym idzie z karmieniem, zaburzenia snu oraz nadwrażliwość na dźwięk i światło. Widoczny jest również słaby rozwój aparatu mięśniowego.

W okresie przedszkolnym (od 3 do 6 lat) dziecko w kontaktach interpersonalnych jest przyjacielskie, serdeczne, chętnie nawiązują relacje, natomiast zarówno funkcje poznawcze, motoryczne oraz ogólny rozwój mowy, są na niższym poziomie niż u ich rówieśników, dlatego częściej dzieci z FASD dobierają sobie przyjaciół młodszych od nich o 2-3 lata. Uwidaczniają się tu objawy nadpobudliwości oraz trudności w koncentracji.

 W okresie szkolnym (6-13 lat) szkoła może stanowić trudność dla dziecka z FASD, gdyż pojawia się w niej duża ilość bodźców, którymi dzieci mogą czuć się przytłoczone. Mogą pojawić się objawy nadpobudliwości psychoruchowej. Mogą pojawić się zaburzenia koncentracji i pamięci, co prowadzi do trudności w uczeniu się, a te z kolei do frustracji oraz chwiejności emocjonalnej. W tym wieku kluczowe są grupy rówieśnicze. Dzieci z FASD mogą mieć trudności w nawiązywaniu i podtrzymywaniu relacji, rozróżniania tego co mieści się w granicach normy, od tego co tą normą nie jest. Nastolatek z FAS/FASD w cechach fizycznych wygląda podobnie do swoich rówieśników (typowe cechy twarzy, anomalie FAS/FASD mogą zanikać i być trudne do rozpoznania). Poziom rozwojowy w dalszym ciągu może być opóźniony w porównaniu do rówieśników, a co za tym idzie pojawiają się trudności w szkole i liczne frustracje. W tym okresie pojawiają się pierwsze eksperymenty z substancjami psychoaktywnymi. Nastolatki poszukują w ten sposób akceptacji rówieśniczej. Należy podkreślić, iż upośledzenie umysłowe nie jest cechą charakterystyczna dla dzieci, młodzieży z FAS, FASD, jednak na każdym etapie rozwoju dzieci i młodzież potrzebują wsparcia, bezpieczeństwa i określonych zasad aby móc się optymalnie rozwijać.

Ani kropli alkoholu!

Okres ciąży jest czasem, który wprowadza zmiany w życiu i funkcjonowaniu rodziny. Dzieci matek nadużywających alkohol w czasie ciąży, zdecydowanie częściej rodzą się przedwcześnie, z wszelkimi konsekwencjami związanymi z tą sytuacją. W przypadku urodzenia w prawidłowym terminie również mogą pojawić się problemy związane z nieprawidłowym rozwojem fizycznym, układu nerwowego. Naukowcy są zgodni, że nie ma ustalonej bezpiecznej ilości alkoholu, którą może spożyć matka w okresie ciąży. W okresie prenatalnym jest on zagrożeniem dla rozwoju dziecka, a co za tym idzie pojawiających się trudności  w jego funkcjonowaniu już po narodzinach i w dalszym okresie rozwojowym. Może to nieść za sobą negatywne skutki jego funkcjonowania w różnych obszarach życia: emocjonalnym, zachowania, poznawczym, rówieśniczym, zdrowotnym. W związku z tym syndromem, zdarza się, że osoby pełnoletnie wciąż potrzebują pomocy, aby w dalszym ciągu się rozwijać i optymalnie funkcjonować.

Autorka: Paulina Wajda – psycholog, specjalistka psychoterapii uzależnień
Jadczak-Szumiło, Neuropsychologiczny profil dziecka z FASD, Warszawa 2009
Klecka, FAScynujące dzieci, Kraków 2007
K. Liszcz, Ciąża i alkohol . W trosce o Twoje dziecko, Warszawa 2007

Zostaw komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *