Kiedy decydujemy się na skorzystanie z pomocy terapeuty, najczęściej wybieramy jedną z dwóch dróg prowadzących do znalezienia odpowiedniego dla nas specjalisty lub stosujemy oba sposoby: pierwszy to Internet, a drugi to prośba o rekomendację skierowana do kogoś bliskiego, kogoś, komu ufamy. Kiedy  mamy już nazwisko i kontakt, umawiamy się na pierwszą sesję. I tutaj często pojawia się dodatkowa informacja: nasz terapeuta reprezentuje nurt poznawczo-behawioralny, jest psychoanalitykiem, gestaltystą, stosuje podejście eriksonowskie lub inny z bardzo wielu nurtów, które pojawiały się w psychoterapii od początków jej istnienia. Możemy tę informację pominać i skoncentrować się wyłącznie na osobie terapeuty. Zwracamy wtedy uwagę na to, jaki jest wobec pacjenta, czy odpowiada nam jako człowiek, któremu mamy zaufać, czy czujemy, że nas rozumie i może nam pomóc. Ale co bardziej dociekliwi pytają:

Czy powinniśmy brać pod uwagę nurt, jaki reprezentuje nasz terapeuta?

Jeśli chcielibyśmy zgłębić wiedzę na temat głównych nurtów stosowanych w psychoterapii, możemy stanąć przed nie lada wyzwaniem. „Pod koniec dwudziestego wieku różnych podejść psychoterapeutycznych było już ponad czterysta, chociaż tych, które środowisko psychoterapeutów uważa za znaczące, jest prawdopodobnie dziesięciokrotnie mniej.”

Niektórzy stosują podział na główne nurty terapeutyczne i szkoły psychoterapii funkcjonujące w ramach tych nurtów. Określenia: nurt, szkoła, podejście, często są stosowane wymiennie, co powoduje dodatkowe zamieszanie w próbie uporządkowania tej dziedziny wiedzy. Klasyfikacja tak dużej liczby nurtów, podejść, czy szkół nie jest wcale prosta, a praktyka pokazuje, że duża część profesjonalnych terapeutów łączy w swojej pracy kilka różnych podejść i dostosowuje je do problemu. Ta różnorodność podejść stosowanych przez jednego terapeutę, zwana eklektyzmem, może być dla nas cenną informacją wskazującą na to, że nasz problem zostanie przeanalizowany z kilku różnych perspektyw.

Które nurty terapeutyczne są najpopularniejsze? 

W roku 2017 opublikowano wyniki badań przeprowadzonych na grupie 1500 polskich psychoterapeutów. Wyodrębniono w nich cztery główne podejścia: 

  • psychoanalityczne/psychodynamiczne – stosowane przez 82% badanych
  • poznawczo-behawioralne – 67%
  • humanistyczno-egzystencjalne – 59%
  • systemowe – 37%

Ponad 37% terapeutów stosuje podejście inne niż wyżej wymienione. Raczej nikłe są więc szanse na to, żeby znaleźć rozwiązanie rozpoczynając od poszukiwania najlepszej dla nas metody. Pozostaje więc zdać się na intuicję i wybrać takiego terapeutę, któremu będziemy mogli zaufać. Często nie będzie to pierwszy terapeuta, z którym się umówimy, ale warto podjąć kilka prób, żeby znaleźć tego właściwego.

Kiedy terapia przynosi efekt?

Człowiek czy metoda? – odpowiedź na to pytanie przyniósł rozwój badań nad integracją różnych podejść terapeutycznych. Poszukiwania elementów łączących poszczególne podejścia doprowadziły do wniosku, że istotnymi czynnikami decydującymi o skuteczności terapii są cechy indywidualne terapeuty i pacjenta oraz idąca za tym relacja, jaką uda się zbudować obu stronom podczas terapii. „Skuteczni terapeuci charakteryzują się aktywnym i osobistym uczestnictwem, empatią i gorliwością, zdolnością do akceptacji i szacunkiem dla pacjentów”*. Inni badacze wskazują na empatię i umiejętności perswazyjne terapeuty, a jeszcze inni koncentrują się na szacunku wobec pacjenta, często mówi się też o sympatii. Na pewno dobry dla nas terapeuta będzie potrafił umiejętnie korzystać z dostępnych mu metod, a my wyczujemy, czy idziemy w dobrą stronę.

* „Perswazja i Uzdrawianie”, Jerome D. Frank, Julia B. Frank, Instytut Psychologii Zdrowia Polskie Towarzystwo Psychologiczne, Warszawa 2005; Wstęp Jerzego Melibrudy

** „Kto i w jaki sposób prowadzi psychoterapię w Polsce. Część II. Wyniki ogólnopolskiego badania”, H. Suszek, L. Grzesiuk, R. Styła, K. Krawczyk, Wydział Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego